అయ్యప్ప స్వామి ప్రసిద్ధ స్తోత్రం హరివరాసనం (శ్రీ హరిహరాత్మజాష్టకం) — తెలుగు లిరిక్స్ మరియు అర్థం

హరివరాసనం అనేది శబరిమల అయ్యప్ప స్వామికి ప్రతి రాత్రి గర్భగుడి తలుపులు మూసే ముందు ఆలపించే సంస్కృత కీర్తన. దీని అసలు పేరు శ్రీ హరిహరాత్మజాష్టకం — ఎనిమిది శ్లోకాలు ఉండటం వల్ల "అష్టకం". ప్రతి శ్లోకం చివర "హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే" అనే పల్లవి పునరావృతమవుతుంది. దీని అర్థం — "హరి (విష్ణువు) మరియు హరుడు (శివుడు) ల పుత్రుడైన ఆ దేవుణ్ణి నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను". ఈ పేజీలో పూర్తి లిరిక్స్, ప్రతి శ్లోకానికీ పదం-పదం అర్థం, ఎప్పుడు ఎలా పఠించాలి, శబరిమల సంప్రదాయం మరియు తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు — అన్నీ ఒకేచోట ఉన్నాయి.

హరివరాసనం అంటే ఏమిటి?

"హరివరాసనం" అనే పదాన్ని విడదీస్తే — హరి + వర + ఆసనం. అంటే "శ్రీహరి అనుగ్రహమే ఆసనంగా కలవాడు" అని ఒక అర్థం. అయ్యప్ప స్వామి విష్ణువు (మోహినీ రూపం) మరియు శివుని సంయోగంలో అవతరించినవాడని పురాణ కథనం. అందుకే ఆయనను హరిహరాత్మజుడు, హరిహరసుతుడు, మణికంఠుడు, ధర్మశాస్తా అని పిలుస్తారు.

ఈ అష్టకంలోని ప్రతి పదం అయ్యప్ప స్వామి ఒక్కో లక్షణాన్ని వర్ణిస్తుంది — ఆయన రూపం, వాహనం, ఆయుధం, కరుణ, భక్తవాత్సల్యం. కేవలం 32 పంక్తుల్లో స్వామివారి సంపూర్ణ స్వరూపాన్ని నిలిపిన అద్భుతమైన రచన ఇది. అందుకే అర్థం తెలుసుకుని పఠిస్తే ఈ కీర్తన అనుభూతి పూర్తిగా మారిపోతుంది.

హరివరాసనం పూర్తి లిరిక్స్ (తెలుగు)

గమనిక: ఇది శతాబ్దాలుగా మౌఖికంగా ప్రచారంలో ఉన్న సంస్కృత కీర్తన కావడం వల్ల, వివిధ ముద్రిత ప్రతుల్లో కొన్ని పదాల్లో స్వల్ప పాఠాంతరాలు కనిపిస్తాయి (ఉదా: "భావుకావహం" / "భావుకావకం"). మీరు నిత్య పారాయణం చేసేటప్పుడు మీ గురుస్వామి లేదా మీ సంప్రదాయంలో అనుసరించే ప్రతినే ప్రమాణంగా తీసుకోండి.

శ్లోకం వారీగా పూర్తి అర్థం

శ్లోకం 1 — అర్థం

• హరివరాసనం — శ్రీహరి అనుగ్రహమే ఆసనంగా కలవాడు
• విశ్వమోహనం — విశ్వాన్నంతటినీ మోహింపజేసే సౌందర్యం కలవాడు
• హరిదధీశ్వరం — దిక్కులన్నింటికీ అధిపతి
• ఆరాధ్యపాదుకం — ఆరాధింపదగిన పాదుకలు కలవాడు
• అరివిమర్దనం — శత్రువులను, అరిషడ్వర్గాలను అణచివేసేవాడు
• నిత్యనర్తనం — నిత్యము ఆనంద నృత్యం చేసేవాడు

భావం: విశ్వమోహనుడు, దిక్పాలకుడు, శత్రునాశకుడు అయిన ఆ హరిహరాత్మజుణ్ణి నేను శరణు వేడుతున్నాను.

శ్లోకం 2 — అర్థం

• శరణకీర్తనం — శరణాగతుల కీర్తనలకు ప్రీతి చెందేవాడు
• భక్తమానసం — భక్తుల మనస్సులో నివసించేవాడు
• భరణలోలుపం — భక్తులను పోషించడంలో, రక్షించడంలో ఆసక్తి కలవాడు
• నర్తనాలసం — నర్తనంలో మైమరచిపోయేవాడు
• అరుణభాసురం — అరుణ కాంతితో ప్రకాశించేవాడు
• భూతనాయకం — భూతగణాలకు నాయకుడు

భావం: భక్తుల కీర్తనలకు పొంగిపోయేవాడు, వారిని కన్నబిడ్డలవలె పోషించేవాడు అయిన స్వామిని ఆశ్రయిస్తున్నాను.

శ్లోకం 3 — అర్థం

• ప్రణయసత్యకం — ప్రేమలో సత్యమైనవాడు
• ప్రాణనాయకం — ప్రాణాలకే నాయకుడు
• ప్రణతకల్పకం — నమస్కరించినవారికి కల్పవృక్షం వంటివాడు
• సుప్రభాంచితం — మంచి కాంతితో శోభించేవాడు
• ప్రణవమందిరం — ఓంకార స్వరూపుడు, ప్రణవమే మందిరంగా కలవాడు
• కీర్తనప్రియం — కీర్తనలంటే ప్రీతి కలవాడు

భావం: ఈ శ్లోకంలోని ప్రతి పదం "ప్ర" అనే అక్షరంతో ప్రారంభం కావడం రచనా సౌందర్యానికి నిదర్శనం.

శ్లోకం 4 — అర్థం

• తురగవాహనం — అశ్వమే వాహనంగా కలవాడు
• సుందరాననం — సుందరమైన ముఖము కలవాడు
• వరగదాయుధం — శ్రేష్ఠమైన గదను ఆయుధంగా ధరించినవాడు
• దేవవర్ణితం — దేవతలచే కీర్తింపబడేవాడు
• గురుకృపాకరం — గురు కృపను ప్రసాదించేవాడు
• కీర్తనప్రియం — కీర్తనప్రియుడు

శ్లోకం 5 — అర్థం

• త్రిభువనార్చితం — మూడు లోకాలచే పూజింపబడేవాడు
• దేవతాత్మకం — దేవతా స్వరూపుడు
• త్రినయనం — మూడు కన్నులు కలవాడు (శివ తత్త్వం)
• ప్రభుం — సర్వ ప్రభువు
• దివ్యదేశికం — దివ్యమైన గురువు
• త్రిదశపూజితం — దేవతలచే పూజింపబడేవాడు
• చింతితప్రదం — తలచినది ప్రసాదించేవాడు

శ్లోకం 6 — అర్థం

• భవభయాపహం — సంసార భయాన్ని తొలగించేవాడు
• భావుకావహం — శుభాన్ని, మంగళాన్ని కలిగించేవాడు
• భువనమోహనం — లోకాలన్నింటినీ మోహింపజేసేవాడు
• భూతిభూషణం — విభూతిని ఆభరణంగా ధరించినవాడు
• ధవళవాహనం — తెల్లని వాహనం కలవాడు
• దివ్యవారణం — దివ్యమైన గజ వాహనుడు, రక్షకుడు

శ్లోకం 7 — అర్థం

• కళమృదుస్మితం — మృదువైన చిరునవ్వు కలవాడు
• సుందరాననం — సుందర ముఖుడు
• కలభకోమలం — గున్న ఏనుగువలె కోమలమైనవాడు
• గాత్రమోహనం — మనోహరమైన శరీరం కలవాడు
• కలభకేసరీ — ఏనుగుల పాలిట సింహం వంటివాడు
• వాజివాహనం — అశ్వ వాహనుడు

శ్లోకం 8 — అర్థం

• శ్రితజనప్రియం — ఆశ్రయించినవారికి ప్రియమైనవాడు
• చింతితప్రదం — కోరినది ప్రసాదించేవాడు
• శృతివిభూషణం — వేదాలకే ఆభరణం వంటివాడు
• సాధుజీవనం — సజ్జనుల జీవనాధారం
• శ్రుతిమనోహరం — వినసొంపైనవాడు
• గీతలాలసం — గానమంటే ఇష్టపడేవాడు

భావం: చివరి శ్లోకం స్వామివారి భక్తవాత్సల్యాన్ని, గానప్రియత్వాన్ని వర్ణిస్తూ అష్టకాన్ని ముగిస్తుంది.

హరివరాసనం ఎప్పుడు, ఎలా పఠించాలి?

సమయం

సంప్రదాయంగా హరివరాసనం రాత్రి పూట, ముఖ్యంగా నిద్రకు ఉపక్రమించే ముందు పఠిస్తారు. శబరిమలలో ఇది ఆలయం మూసేటప్పుడు ఆలపించే కీర్తన కాబట్టి, ఇంట్లో కూడా రోజు చివరి ప్రార్థనగా చేయడం సముచితం. మండల–మకరవిళక్కు కాలంలో (సాధారణంగా నవంబర్ మధ్య నుండి జనవరి మధ్య వరకు) దీక్ష చేపట్టినవారు ప్రతిరోజూ పఠిస్తారు.

విధానం

1. స్నానం చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించండి. దీక్షలో ఉన్నవారు నల్లని వస్త్రాలు ధరిస్తారు.
2. పూజా స్థలంలో దీపం వెలిగించి, అయ్యప్ప స్వామి చిత్రపటం ముందు కూర్చోండి.
3. ముందుగా "స్వామియే శరణం అయ్యప్ప" అని మూడుసార్లు శరణు ఘోష చేయండి.
4. ఎనిమిది శ్లోకాలను నెమ్మదిగా, స్పష్టమైన ఉచ్చారణతో పఠించండి. ప్రతి శ్లోకం చివర పల్లవిని తప్పక చెప్పండి.
5. చివరగా శరణు ఘోషతో ముగించి, నమస్కరించండి.

చిన్న సూచనలు

• అర్థం తెలుసుకుని పఠించండి — పై విభాగంలోని భావం చదివాక పఠిస్తే భక్తిభావం పెరుగుతుంది.
• వేగం కంటే స్పష్టత ముఖ్యం. తొందరగా చదవడం కంటే నెమ్మదిగా, సరైన ఉచ్చారణతో చదవడం మేలు.
• కుటుంబంతో కలిసి పఠించడం మంచి అలవాటు — పిల్లలకు సులభంగా అలవడుతుంది.
• దీక్షా నియమాలు ఉన్నవారు తమ గురుస్వామి సూచనలనే అనుసరించండి.

శబరిమలలో హరివరాసనం ప్రాముఖ్యత

శబరిమలలో రోజు చివరి పూజ అత్తాళ పూజ. ఆ తర్వాత గర్భగుడి తలుపులు మూసే ముందు హరివరాసనం ఆలపిస్తారు. దీపాలు ఒక్కొక్కటిగా ఆర్పుతూ, కీర్తన ముగిసేసరికి ఆలయం నిశ్శబ్దంలోకి జారుకుంటుంది. స్వామివారిని నిద్రపుచ్చే జోలపాట కాబట్టి దీనిని మలయాళంలో "ఉరక్కుపాట్టు" అంటారు.

1975లో వచ్చిన స్వామి అయ్యప్పన్ చిత్రం కోసం జి. దేవరాజన్ మధ్యమావతి రాగంలో స్వరపరచగా, కె. జె. ఏసుదాస్ ఆలపించిన వెర్షన్ ఆ తర్వాత శబరిమలలో ప్రతి రాత్రి ధ్వనిస్తూ వస్తోంది. ఈ గానం కోట్లాది భక్తుల మనసుల్లో హరివరాసనాన్ని శాశ్వతంగా నిలిపింది.

ఈ కీర్తన రచయిత ఎవరన్న విషయంలో మాత్రం భిన్న అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కొన్ని ఆధారాల ప్రకారం కంబంకుడి కులత్తూర్ అయ్యర్ దీనిని రచించారని, మరికొన్ని ఆధారాల ప్రకారం కొన్నకత్తు జానకి అమ్మ రచించారని చెబుతారు. రచనా కాలం విషయంలోనూ 1923, 1950 అనే రెండు సంవత్సరాలు వేర్వేరు మూలాల్లో కనిపిస్తాయి. ఈ అంశం ఇప్పటికీ పూర్తిగా తేలలేదు.

హరివరాసనం పఠించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు

భక్తుల విశ్వాసం ప్రకారం హరివరాసనం నిత్య పారాయణం వల్ల ఈ క్రింది ఫలితాలు కలుగుతాయని చెబుతారు:

• మనస్సుకు శాంతి, ప్రశాంతత — ముఖ్యంగా రాత్రి పఠించడం వల్ల నిద్ర సుఖంగా ఉంటుందని భావన.
• భయం, ఆందోళన తగ్గుతాయని నమ్మకం — "భవభయాపహం" అన్న పదమే దీనికి సూచన.
• "అరివిమర్దనం" అన్నట్లుగా అరిషడ్వర్గాలపై (కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలు) నియంత్రణ.
• "చింతితప్రదం" అన్నట్లు కోరిన కోరికలు నెరవేరుతాయన్న విశ్వాసం.
• కుటుంబంలో సామరస్యం, మంగళకరమైన వాతావరణం.
• దీక్షలో ఉన్నవారికి నియమ నిష్ఠ, ఏకాగ్రత పెరగడం.

ఇవి సంప్రదాయంలో చెప్పబడే విశ్వాసాలు, భక్తుల అనుభవాలు. వీటిని వైద్య సలహాకు ప్రత్యామ్నాయంగా భావించవద్దు. ఆరోగ్య సమస్యలకు తప్పనిసరిగా వైద్యుల సలహా తీసుకోండి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

హరివరాసనం అంటే అర్థం ఏమిటి?

"హరి + వర + ఆసనం" — శ్రీహరి అనుగ్రహమే ఆసనంగా కలవాడు అని ఒక అర్థం. ఇది అయ్యప్ప స్వామిని స్తుతించే సంస్కృత కీర్తన. దీని అసలు పేరు శ్రీ హరిహరాత్మజాష్టకం.

హరివరాసనంలో ఎన్ని శ్లోకాలు ఉన్నాయి?

ఎనిమిది శ్లోకాలు ఉంటాయి — అందుకే దీనిని "అష్టకం" అంటారు. మొత్తం 32 పంక్తులు. ప్రతి శ్లోకం చివర "హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే" అనే పల్లవి పునరావృతమవుతుంది.

హరివరాసనం, హరిహరాత్మజాష్టకం ఒకటేనా?

అవును, రెండూ ఒకే కీర్తనకు పేర్లు. "హరిహరాత్మజాష్టకం" అనేది అసలు పేరు కాగా, మొదటి పంక్తి "హరివరాసనం విశ్వమోహనం" కావడంతో ఆ పేరే ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.

శబరిమలలో హరివరాసనం ఎప్పుడు పాడతారు?

ప్రతి రాత్రి అత్తాళ పూజ ముగిసిన తర్వాత, గర్భగుడి తలుపులు మూసే ముందు ఆలపిస్తారు. స్వామివారిని నిద్రపుచ్చే జోలపాటగా దీనిని భావిస్తారు.

హరివరాసనం ఎవరు రచించారు?

ఈ విషయంలో భిన్న అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కంబంకుడి కులత్తూర్ అయ్యర్ రచించారని కొన్ని ఆధారాలు, కొన్నకత్తు జానకి అమ్మ రచించారని మరికొన్ని ఆధారాలు చెబుతాయి. రచనా కాలం కూడా 1923 లేదా 1950 అని వేర్వేరుగా పేర్కొనబడింది. ఇది ఇంకా నిర్ధారణ కాని అంశం.

హరివరాసనం ఏ రాగంలో ఉంటుంది?

ప్రసిద్ధమైన కె. జె. ఏసుదాస్ వెర్షన్ మధ్యమావతి రాగంలో ఉంది. దీనిని 1975 నాటి స్వామి అయ్యప్పన్ చిత్రం కోసం జి. దేవరాజన్ స్వరపరిచారు.

ఇంట్లో హరివరాసనం పఠించవచ్చా?

తప్పకుండా పఠించవచ్చు. ఇది ఎవరైనా పఠించదగిన స్తోత్రం. రాత్రి నిద్రకు ముందు, దీపం వెలిగించి, శరణు ఘోషతో ప్రారంభించి పఠించడం సంప్రదాయం.

హరివరాసనం పఠించడానికి దీక్ష తప్పనిసరా?

కాదు. దీక్షలో లేనివారు కూడా పఠించవచ్చు. అయితే మండల–మకరవిళక్కు దీక్షలో ఉన్నవారు దీనిని నిత్య పారాయణంలో భాగంగా చేస్తారు.

అయ్యప్ప స్వామిని హరిహరాత్మజుడు అని ఎందుకు అంటారు?

హరి అంటే విష్ణువు (మోహినీ రూపం), హరుడు అంటే శివుడు. ఈ ఇద్దరి సంయోగంలో అవతరించినవాడు కాబట్టి అయ్యప్ప స్వామిని హరిహరాత్మజుడు లేదా హరిహరసుతుడు అంటారు.

హరివరాసనం తెలుగు లిరిక్స్‌లో తేడాలు ఎందుకు కనిపిస్తాయి?

ఇది సంస్కృత కీర్తన కావడం, శతాబ్దాలుగా మౌఖికంగా వివిధ లిపుల్లో ప్రచారంలో ఉండటం వల్ల కొన్ని పదాల్లో స్వల్ప పాఠాంతరాలు ఏర్పడ్డాయి. అయితే ఇంటర్నెట్‌లో పూర్తిగా తప్పుగా ఉన్న ప్రతులు కూడా చాలా ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ప్రామాణికమైన మూలాలనే నమ్మి, మీ సంప్రదాయంలో అనుసరించే ప్రతినే ప్రమాణంగా తీసుకోవడం ఉత్తమం.

ఈ పేజీ చివరిగా సమీక్షించిన తేదీ: 2026 నవంబర్. లిరిక్స్ లేదా అర్థంలో ఏదైనా సవరణ అవసరమని మీరు భావిస్తే మాకు తెలియజేయండి.